ترمه یکی از ارزشمند ترین و زیباترین پارچه های سنتی ایرانی است که شهرت جهانی دارد. نام «ترمه» از کلمه هندی «ترما» به معنی «شال» گرفته شده، اما هنر بافت آن در ایران به اوج رسید.
تاریخچه ترمه
- ریشه: قدمت هنر بافت ترمه به دوره صفویه (قرن ۱۰ هجری) برمیگردد. اما دوران اوج آن در زمان قاجار و بهخصوص در یزد و کاشان بود.
- یزد به عنوان پایتخت ترمه ایران شناخته میشود. ترمه یزد به دلیل کیفیت نخ، دقت بافت و طرح های اصیل، شهرت جهانی دارد.
- در گذشته ترمه فقط برای اشراف، شاهزادگان و درباریان استفاده میشد. شال ترمه جزو هدایای گران بها به سفرا و شاهان دیگر کشورها بود.
- در دوره قاجار، ترمه به اروپا صادر شد و طراحان مد اروپایی از طرح های آن الهام گرفتند.
تکنیک بافت ترمه
ترمه با دستگاه دست باف و به روش گلیم بافی بافته میشود، اما تفاوت اصلی آن در نقش پردازی است.
مراحل اصلی تولید ترمه:
- آماده سازی نخ:
- نخ های پشمی بسیار نرم و مرغوب (معمولاً از مرینوس یا پشم محلی).
- نخ های ابریشمی برای درخشندگی بیشتر.
- رنگ آمیزی:
- رنگ های طبیعی (گیاهی) مانند روناس، زعفران، نیل، پوست انار و وسمه.
- رنگ آمیزی سنتی هنوز در برخی کارگاه ها انجام میشود.
- بافت:
- دستگاه های سنتی (معمولاً ۴ تا ۶ نفره).
- روش بافت: بافت اضافی (Extra Weft) که باعث ایجاد طرح های برجسته و پیچیده میشود.
- هر سانتی متر ترمه ممکن است تا ۴۰-۶۰ نخ داشته باشد (بسیار متراکم و بادوام).
- طرح ها:
- بته جقه (طرح معروف ترمه)
- اسلیمی و ختایی
- گل و مرغ
- شکارگاه
- منظره و محرابی
زمان بافت: یک شال ترمه با کیفیت بالا ممکن است بین ۶ ماه تا ۲ سال زمان ببرد!
ترمه امروزی
امروزه ترمه به دو صورت تولید میشود:
- ترمه دست باف اصیل (بسیار گران و نادر)
- ترمه ماشینی (با کیفیت خوب و قیمت مناسب تر) که در شیک دکور برای دوخت پشتی و تشک ترمه استفاده میکنیم.
ترمه نه تنها یک پارچه، بلکه نمادی از صبر، هنر و هویت ایرانی است.
